Ulica Freta - Nowe Miasto Warszawa

Freta

ulica Freta cz.1
Ulica Freta rozpoczyna numerację od ulicy Mostowej i biegnie od Barbakanu w kierunku północnym (wzdłuż Wisły). Końcowa numeracja kamienic to skrzyżowanie z ul. Franciszkańską i Kościelną, gdzie dalej już jako ul. Zakroczymska. Ulica początkowo szeroka od Długiej do Świętojerskiej, następnie przechodzi w wąską uliczkę aż do Rynku Nowego Miasta, gdzie znów biegnie szeroko do kościoła św. Franciszka. Niegdyś ulica przedmiejska - prowadząca ze Starego Miasta w kierunku Zakroczymia. W XIV w. pomiędzy płn. bramą fortyfikacji Starej Warszawy (późniejsza Brama Nowomiejska i Barbakan), a obecną Świętojerską utworzonowydłużony plac przedmiejski o wymiarach 200 x 20 m, po obu stronach którego zaczęła powstawać zabudowa drewniana. Nazwa odnotowana w 1427 oznaczała początkowo nieuprawne pole, a od XV w. przedmieście.
Z uwagi na obszerność materiału informacje o ulicy Freta podzielono na dwie części:
1) obejmuje odcinek od Mostowej i Długiej do Świętojerskiej,
2) obejmuje odcinek od Świętojerskiej do Franciszkańskiej i Kościelnej.

Freta (od Długiej do Świętojerskiej) 1 - 15

Freta 1 kamienica Dulfusowska

Narożna, dwupiętrowa, ośmioosiowa (siedmioosiowa od strony ul. Długiej), o bardzo skromnych elewacjach. Pierwotna wzniesiona w 1525 r. dla kupca Jerzego Baryczki, założyciela patrycjuszowskiego rodu. W XVII w. mieściła się tu giełda, a „sklepione magazyny" wynajmowano przyjezdnym kupcom „na skład towarów zagranicznych". Po zniszczeniach najazdu szwedzkiego odbudowana i rozbudowana w 2. połowie XVII w.
Odnawiana (i poszerzona o przyległą kamienicę) w 2. połowie XVIII w., dla kupca Jana Feliksa Dulfusa, prezydenta Starej Warszawy i jego żony Marianny z Mokinich. W latach 1764-65 zatrzymał się w owym domu Bernard Gilly, postać niesłychanie frapująca całą ówczesną społeczność stolicy, olbrzym ten bowiem miał ponoć „5 łokci wzrostu" (tj. prawie trzy metry) i był pokazywany publicznie za opłatą. W 2. połowie XVIII w., okresowo, lokatorką tutejszą była Maria Teresa z Poniatowskich Tyszkiewiczowa, referendarzowa litewska, bratanica króla Stanisława Augusta Poniatowskiego.
W powojennej odbudowie uwzględniono zachowane ściany konstrukcyjne. O tym, iż gmach powstał jako przeróbka dawnych kamienic (dwóch lub trzech) świadczy nie tylko znaczna grubość murów (także owa narożna szkarpa), ale i pokaźna jego długość oraz wyraźnie nieregularny układ okien. Kierując się tymi przesłankami zaznaczono tę odrębność pewnym zróżnicowaniem elewacji obu partii. Niegdyś dom zdobiły umieszczone w niszach rzeźby Najświętszej Marii Panny i św. Jana Nepomucena. Rekonstruując elewację zastąpiono je nowymi figurami Cerery i Merkurego (obecnie usunięte).
W 1919 była tu kawiarnia "Swojska".
W 1944 r. spalona. Odbudowana pod kierunkiem architektów Stanisławy i Jerzego Dutkiewiczów w latach 1950-54.

W parterze kamienicy działa od lat restauracja "Barbakan" z ogródkiem - tel. 831 45 20

Freta 3 - kamienica Ambroszkiewiczowska

Kamieniczka - trzykondygnacjowa, trójosiowa z fasadą klasycystyczną, wzniesiona była w pierwszej połowie XVIII w. wg. źródeł dla Ambroszkiewicza. W 1784 była własnością Jakuba Izraela.
W podziemiach zrujnowanego domu urywali się powstańcy, którzy nie opuścili miasta po klęsce powstania warszawskiego "robinsonowie", którzy doczekali do momentu wkroczenia wojsk radzieckich i polskich (styczeń 1945).
W 1946 mury rozebrano do parteru.
Zrekonstruowana w latach 1951-53 pod kierunkiem architektów Stanisławy i Jerzego Dutkiewiczów.

Parter kamienicy zajmuje restauracja "Pod Samsonem"
o znanej renomie, która istnieje w tym miejscu od 1958 r.
Trzy sale + ogródek letni. Wystrój nawiązujący do restauracji z dawnych lat - oryginalne naczynia, szkło, widoki dawnej Warszawy, zdjęcia i obrazy ilustrujące tradycje żydowskie..
tel. 22 831 17 88

Freta 5 - kamienica pod Samsonem

Dwupiętrowa, sześcioosiowa z bogato zdobioną wczesno-klasycystyczną fasadą. Wzniesiona w latach 1770-71, prawdopodobnie wg, proj. architekta Jakuba Fontany dla kupca Jakuba Maraszewskiego, prezydenta Starej Warszawy (w 1777).
Jest to jedna z najpiękniejszych kamienic warszawskiej Starówki. Fasada w stylu Ludwika XVI (jedyna w Warszawie). Bogata dekoracja o motywach geometrycznych, kwiatowych. W latach 1804-1806, gdy Warszawa należała do Prus, w kamienicy tej mieszkał piastujący stanowisko urzędnicze słynny niemiecki romantyk Ernest Teodor Amadeusz Hoffmann (1776-1822), co upamiętnia tablica na budynku.
Za Sasów i Stanisława Augusta mieściła się tu najsłynniejsza wówczas w Warszawie winiarnia.
W 1944 kamienica spłonęła zachowując płn i środkową część fasady wraz z wystrojem. Ocalałe relikty zachowano podczas odbudowy rozpoczętej w 1951 pod kier. Piotra Bohdziewicza, w trakcie której przywrócono pierwotną formę attyki.

Płaskorzeźba przedstawia Samsona rozdzierającego paszczę lwa

Freta 7 - kamienica Jakuba Maraszewskiego

Kamienica wybudowana ok. połowy XVIII w. jako budynek dwupiętrowy i trójosiowy na miejscu drewnianego domu. Trzecie piętro i wystawkę w dachu zwieńczoną wazonem dodano w latach 1764-70. Nad środkowym oknem pierwszego piętra widnieje data: (MDCCLXIV-XX) zapewne już dla nowego właściciela - Dybińskiego. Fasadę na wysokości dwóch dolnych pięter rozczłonkowują lizeny ozdobione motywami muszli i kampanuli umieszczonymi w wydłużonych płycinach. Okna pierwszego piętra w uszakowych obramieniach otrzymały naczółki: łukowy z Okiem Opatrzności w osi środkowej oraz trójkątne w osiach bocznych. Mniejsze okna piętra drugiego w analogicznych obramieniach uzyskały zworniki w formie muszli.

Oddzielone gzymsem kordonowym trzecie piętro przepruto umieszczonymi w płycinach otworami okiennymi, zamkniętymi łukiem odcinkowym. Kamienicę frontową uzupełniała wydłużona oficyna płd. Ok. 1910 zmieniono wystrój kondygnacji przyziemia, pokrywając ją w całości groszkowanym tynkiem i ujmując otwory w uszakowe opaski. Ok. 1918 usunięto wazon z wystawki, którą w następnych latach zastąpiono blaszaną facjatą. W 1944 dom został zburzony niemal w całości z wyjątkiem fragmentów murów kondygnacji przyziemia oraz zach. członu oficyny, który po wojnie rozebrano. W 1955 kamienica została w zasadzie poprawnie zrekonstruowana. Niesłusznie pominięto wystawkę w dachu i powtórnie przekształcono wystrój w partii przyziemia. (opracowanie Jarosława Zielińskiego - p. bibliografia).

W salach parteru mieści się znana od lat resturacja "Pasieka" niezmiennie specjalizująca się w serwowaniu miodów polskich - kuchania też polska tel. 22 831 46 16

Freta 9 - kamienica Baniuszowska

Wzniesiona dla rajcy Baniusza i jego żony Urszuli w pierwszej połowie XVIII w. (1743?). Po 1762 wybudowano nowy dom dla Jakuba Maraszewskiego , a w 1784 dom należał do Płońskiego.
W drugiej połowie XIX w. uproszczono dekorację wprowadzając proste opaski okienne i gzymsy parapetowe. Kamienica trzypiętrowa, czteroosiowa.

Zburzona całkowicie w 1944 r. Zrekonstruowana w l. 1951 - 53 z wieloma zmianami i nieścisłościami w stosunku do stanu sprzed zniszczenia.

Freta 11 - kamienica Schenka

Trzypiętrowa, pięcioosiowa zbudowana ok 1743 r. dla ławnika miasta Starej Warszawy - Antoniego Schenka. W 1770 własność Kralewskiego, a w 1784 jego sukcesorów Kraffta i Maremberkowej. W XIX w. dodano trzecie piętro.
W 1942 usumięto cały wystrój wraz z tynkami.
W 1944 dom spłonął całkowicie. Odbudowany w latach 1951-1954 pod kierunkiem arch. Stanisławy i Jerzego Dutkiewiczów.

W 1821 r. mieszkał tu poeta Kazimierz Brodziński, (ur. 8 marca 1791 - zm. 10 października 1835) pisał sielanki i elegie.
W okresie powstania listopadowego redagował powstańcze gazety.

Freta 13 - kamienica Huttinowska, Opelewskiego

Pierwotnie stała tu kamienica Huttinowska, spalona w 1656. Odbudowana - należała w 1743 do Dolfusa (Dulfusowej), w 1754 do Józefa Putchnera ławnika Starej Warszawy, następnie w w 1770 do Schenka.
W obecnym kształcie domu o charakterze dworkowym od 1772 r. dla Opelewskiego.
Między oknami pierwszego piętra nisze - przed wojną z XVIII - wiecznymi figurami rzeźbiarza Salvatora Mundi - Chrystus Zbawiciel Świata i św. Jan Chrzciciel. W odbudowanym domu w niszach umieszczono posągi Hutnika i Rybaka (obecnie wymontowane). Przedwojenny wystrój zniszczono w trakcie odbudowy (barokowy portal, kuta krata).
Kamienica spalona w 1944 i odbudowana po 1951, zachowała w pełni autentyczne mury, jako jedyny z trzech domó jednopiętrowych przy tej ulicy.

Freta 15 - kamienica Franciszka Salwatora

Dom o charakterze dworkowym podobnie jak sąsiednia kamienica nr 13. Kamieniczka narożna z ul. Świętojerską
W 1743 istniał tu dom murowany stolarza Kuny. W 1754 odnotowano kamienicę Franciszka Salwatora ok 1754 r., która w 1770 należała do Brzozowskich. W 1772 dom przebudowany dla Stanisława Dąbrowskiego.
Zburzony do fundamentów w 1944 r., odbudowany w latach 1951 -1953 pod kierunkiem architektów Stanisławy i Jerzego Dutkiewiczów.
Przez wiele lat na parterze budynku mieściła się apteka.

Obecnie (2025) jest tu Pijalnia Czekolady E.Wedel tel. 22 635 13 31

Freta (od Mostowej do Świętojerskiej) 2 - 22

Freta 2

Kamienica wzniesiona w pocz. XVIII w. Ok. 1743 należała do Wiśniowskich, w 1754 do Adama Cylulego, a w 1770 do Dziarkowskiego.
Gruntownie przebudowana w 1836, dwupiętrowa ze ściętym narożnikiem. Elewacja trójosiowa od strony ul. Mostowej i dwuosiowa od strony ul. Freta i trójosiową od strony ul. Mostowej. W 1890 nadbudowana o dwa piętra z nowym wystrojem.
Całkowicie zburzona w 1944 r. Zrekonstruowana w latach 1951-53 jako dom dwupiętrowy. Poszerzona o jedną oś kosztem domu sąsiedniego (nr 4) z nową dekoracją w duchu XVIII-wiecznego klasycyzmu.

Na parterze mieści się Lodziarnia Con piacere tel. 733 600 305

Freta 4

Kamienica dwupiętrowa, sześcioosiowa z fasadą późno-klasycystyczną. Ongiś dwa domy z 1659 r. połączone i przebudowane.
Przed 1743 wybudowano dwie nowe kamienice trzytraktowe, zapewne dwupiętrowe, trójosiowe. W 1743, 1754 i 1770 taryfy odnotowują te same nazwiska właścicieli: Józefa Wielądki (dom po stronie płd.) i Waleriana Stossa (po stronie płn.).
W 1784 należały odpowiednio do Lewickiego i Rutkowskiego. Połączone i gruntownie przebudowane ok. 1840, otrzymały wspólną fasadę: trzypiętrową i sześcioosiową z rytmem półkoliście zamkniętych otworów przyziemia (witryny i portal bramny w drugiej osi). Okna pierwszego i drugiego piętra nakryto gzymsami odcinkowymi w 1846-48 dla rodziny Skibiczewskich wg. projektu architekta Ludwika Szmideckiego.
Wg. ustnych relacji właścicieli w kamienicy tej na parterze był zaraz po wojnie sklep futrzarski, potem zoologiczny. W 1971 roku założono tu herbaciarnię - w czasie kręcenia filmu "Pan Wołodyjowski".

Na parterze i w podziemiach "U Pana Michała" - bar, restauracja, kawiarnia i piwnica artystyczna zarazem. Dwie salki na parterze, oraz pięknie zagospodarowane piwnice z barem i licznymi zakamarkami. Tu odbywają się wernisaże i w wystawy artystów fotografików, ale i zdolnych amatorów. Przed "Michałem" ogródek letni. tel. 22 831 60 44

Freta 6 - kamienica Finkiewiczowska

Wybudowana ok. 1743 r., dla Finkiewiczów na miejscu drewnianego domu. Od 1750 należała do Bochińskich, w 1770 do Wasilewskiego, a w 1784 do Mokrskiego, w następnych latach do Laskowskich.
Trzytraktatowa, dwuosiowa, dwupiętrowa.
Spalona w 1944 r. Odbudowana w latach 1951-54 pod kier. arch. Krystyny Jakimowicz-Malinowskiej.

Na parterze mieści się sklep z kawą i kawiarenka "Pożegnanie z Afryką" tel. 501 383 091

Freta 12 - Kamienica Wojciecha Wielądki (Jana Gidelskiego)

Kamienica narożna, trójosiowa, dwupiętrowa. Wybudowana ok 1740 r., (wg innych źródeł w 1753) dla Jana Gidelskiego kupca korzennego, rajcy miasta Starej Warszawy. W latach 1790-94 mieszkał tu architekt i malarz Innocenty Maraino *) scenograf Teatru Narodowego (Wojciecha Bogusławskiego).
Spalona w 1944, odbudowana w latach 1951-55 pod kier. arch. Stanisławy i Jerzego Dutkiewiczów. Odtworzono facjatkę na dachu wg. rys. Vogla.
Boczna elewacja zasłonięta niegdyś neogotycką galerią kościoła Dominikanów - przedstawia fresk upamiętniający odbudowę Starówki - autorstwa Bohdana Urbanowicza. W chwili obecnej (październik 2013) całkowicie odrestaurowana według pierwowzoru. Odtworzeniem fresku kierowała Pani Ewa Moroz - konserwator dzieł sztuki.

"Główne malowidło ma wymiary sześć na trzy metry. W arkadzie z iluzjonistycznie ukazaną głębią widać trzech murarzy przy pracy. Z lewego narożnika wyłania się pół sylwetki mężczyzny w kaszkiecie (profil), pośrodku stoi robotnik w drelichu roboczym. W prawej ręce trzyma kielnię, lewą wspiera się na rusztowaniu. Na szczycie konstrukcji z rur stoi trzeci murarz. Dokonuje pomiarów, sprawdza długość brakującego gzymsu, który ma zamocować do elewacji. Kiedy robotnicy pracujący przy remoncie kamienicy zobaczyli malowidło, kręcili nosami: - Jak ten murarz wszedł na rusztowanie? Gdzie są schody albo drabinka? I co na to przepisy bhp?
Na elewacji są jeszcze mniejsze dekoracje malarskie. W podłużnych polach międzyokiennych widać: ? w lewym - przybory kreślarskie (ekierkę, przykładnicę, rulony kalek czy plany), ? w środkowym - pień ściętego drzewa z młotkiem i cyrklem cieśli, ? w prawym - narzędzia pracy murarzy i malarzy. W dwóch kwadratowych polach są dwa dodatkowe malowidła. Na jednym strzaskana kolumna i smutna twarz kobiety."
cytat za: Wróciły malowidła z ulicy Freta - To murarska trójka - Dariusz Bartoszewicz, Gazeta Wyborca (wydanie internetowe)
16.11.2013

*) Słownik malarzów Polskich - Warszawa 1837. hasło: MarainoWłoch rodem, malarz architektur al-fresco i dekoracyi, przytem budowniczy. Był dekoratorem teatru warszawskiego od r. 1790 do r. 1794 za antrepryzy W. Bogusławskiego. Robił piękne dekoracje do komedyi Dowód wdzięczności narodu, do komedyi Powrót Posła, do drammy Kazimierz W., do tragedyi Lanassa, do komedyi Henryk VI na łowach, Szkoła obmowy i innych. R. 1791 powierzone mu zostało jako biegłemu budowniczemu zupełne przerobienie i powiększenie teatru przy Krasińskich placu, co nastąpiło pod dozorem Bogusławskiego a kosztem królewskim (W. Bogusławski, Dzieła.... Warszawa 1820 I, 72). R. 1796 wezwany Maraino do teatru lwowskiego przez W. Bogusławskiego, wystawił w sześciu tygodniach amfiteatr w ogrodzie Xiążąt Jabłonowskich (W. Bogusławski Dzieła IV, 98-108), i malował do niego różne dekoracye, między innemi do oper Agatka, Krakowiacy i Górale, do melodramm Iskahar, Amazonki. R. 1798 wymalował do teatru miejskiego dekoracyą do drammy Groby Werony (W. Bogusławski IV, 123), podług rysunku z natury zdjętego, która wielkiemu zjednała pochwały. Równie malował w tymże teatrze dekoracye do opery Drzewo Dyanny. Umarł w wieku podeszłym we Lwowie.

Na parterze pizzeria Trattoria Pecorino (z ogródkiem letnim) tel. 22 635 99 30

Freta 16 - kamienica Macieja Łyszkiewicza

Pprzed 1743 r. od strony południowej stał dom dwupiętrowy i dwuosiowy Halkiewiczów, po 1754 własność Macieja Kurowskiego - dobudowano nowy dom po stronie północnej. Stan po przebudowie obrazuje akwarela Zygmunta Vogla z ok 1785 r. (zamieszczona poniżej).

W 1784 posesja należy do rodziny de Aster.. następnie do architekta Bonawentury Solari. Po 1790 obie kamienica połączono i przebudowano dla bankiera Macieja Łyszkiewicza według projektu Szymona Bogumiła Zuga - dekoracje w stylu dojrzałego klasycyzmu. W latach 1858-74 właścicielem posesji był Wilhelm Gerlach - przemysłowiec.
W 1910 kamienicę nadbudowano o dwa piętra dla Jakuba Fiszhauta z nowym wystrojem. W latach 60-tych XIX w., od Gerlacha wynajmowała dom Bronisława Skłodowska, która prowadziła tu pensję dla dziewcząt. Tu urodziła się jej córka Maria Skłodowska, późniejsza uczona (odkrywczyni polonu i radu) - dwukrotna laureatka nagrody Nobla

W 1935 roku zawaliła się część kamienicy od strony dziedzińca.

W sierpniu 1944 r. kamienica została zbombardowana - zginął tu wtedy cały sztab AL (tablica znajduje się na budynku). Fasada jednak nie została naruszona. W 1946 rozebrano ruiny do wysokości 1 piętra. Odbudowana w latach 1951-54 na podstawie przekazów ikonograficznych z przełomu XIX i XX w. pod kier. arch. Stanisławy i Jerzego Dutkiewiczów. Zlikwidowano bramę przejazdową - obecnie jest tu wejście do Muzeum Marii Skłodowskiej-Curie. Muzeum zostało utworzone w 1967 roku.

Muzeum Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie tel. 22 831 80 92, 513 814 963 kontakt@mmsc.waw.pl

Freta 18 - kamienica Szymona Zatorskiego

Na tej posesji w 1655 stał dom murowany Piotra Wernera spalony w 1656., następnie odbudowany. W 1743 należy do Laskowskich. Kamienicę obecną wystawiono w 1754 dla Szymona Zatorskiego jako budynek dwupiętrowy, pięcioosiowy. Następnie należał do Urbanowiczów a potem do Koszackich.
W pocz. XX w. nadbudowano trzecie piętro i dodano balkony na osiach skrajnych. Kamienica zburzona w 1944, odbudowana w 1955 jako dom dwupiętrowy, z nowym wystrojem fasady. Dodano dużą wystawkę w dachu oraz parę facjatek.

Na parterze mieszczą się dwie restauracje: "Maharani" (kuchnia indyjska) tel. 661 114 814
oraz pierogarnia znanej sieci "Zapiecek" tel. 22 635 79 59

Freta 20 - kamienica Dolfusowska

Posesję utworzono przed 1667 na miejscu przedłużenia ul. Świętojerskiej. Kamienica wzniesiona ok. 1743 r. dla staromiejskiej rodziny Dulfusów. W 1754 posesja należała do Gizickiego, cześnika buskiego, a następnie przez długi czas do Okęckich (Wiktor Okęcki - podczaszy warszawski).
Ok 1900 otwory przyziemia przekształcono na witryny sklepowe.

Zburzona w 1944. Odbudowana w latach 1951-54 pod kier. arch. Stanisławy i Jerzego Dutkiewiczów. Nowy otwór wejściowy zaprojektowano w pierwszym przęśle, wprowadzając w pozostałych dwóch osiach otwory okienne.

Freta 22 - kamienica Zakrzewskiego

W 1734 istniał tu dom murowany Jana Szafranowicza. kamienicę dwupiętrową, trójosiową wybudowano przed 1770 r.
Odnawiana ok. połowy XIX w. z przekształceniem elewacji.
Wedle opisu z 1839 r. na dachu znajdowała się wówczas „altana dla widoku na schody", czyli latarnia oświetlająca klatkę schodową. Odbudowując dom znacznie pogrubiono niektóre jego dekoracyjne detale, toteż fasada uzyskała - miast późnoklasycystycznego - charakter „z czasów stanisławowskich".

Zburzona w 1944 r. Odbudowana w latach 1951-54 pod kierunkiem architektów Stanisławy i Jerzego Dutkiewiczów.

Na parterze od wielu lat funkcjonuje niewielka galeria sztuki "Galeria Freta 22" tel. 22 635 93 60 i 509 673 415